Nhiều doanh nghiệp, chuyên gia cho rằng cần duy trì điều kiện này để ngành ô tô phát triển và bảo vệ người tiêu dùng.
Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, trong đó đề xuất loại bỏ ngành nghề sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Ngay lập tức, các “ông lớn” trong lĩnh vực sản xuất ô tô trong nước đã đồng loạt gửi kiến nghị tới Thủ tướng, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng đề xuất này.
Lý do được đưa ra là việc duy trì điều kiện sản xuất, lắp ráp ô tô phù hợp với tính chất ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bởi đây là ngành công nghiệp nền tảng, có tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực khác.
Đây cũng là ngành có khả năng ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và môi trường. Sản phẩm ô tô có vòng đời sử dụng dài nên cần yêu cầu trách nhiệm cao để bảo đảm chất lượng trong suốt quá trình sử dụng. Theo các doanh nghiệp, việc đáp ứng các tiêu chuẩn này không phải là rào cản hành chính.
Các hãng cũng kiến nghị giữ lại các thủ tục hành chính trong nhập khẩu, sản xuất ô tô nhằm tránh nguy cơ để lọt những doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu.
Nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước
Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Võ Minh Lực, Giám đốc Điều hành BYD Auto Việt Nam, khẳng định ô tô là tài sản lớn và liên quan trực tiếp đến an toàn nên cần có điều kiện quản lý. Nếu không, sẽ xảy ra tình trạng mạnh ai nấy nhập khẩu, kinh doanh thiếu kiểm soát; xe không có kiểm chứng, không được ủy quyền chính hãng, không có hệ thống dịch vụ sửa chữa.
Trong khi đó, PGS-TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô – Thiết bị động lực TP HCM, cho rằng việc bỏ hay giữ điều kiện kinh doanh ô tô cần được cân nhắc thận trọng. Ô tô là ngành công nghiệp kéo theo hàng trăm ngành phụ trợ, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Việt Nam đang nỗ lực nâng tỉ lệ nội địa hóa; nếu bỏ điều kiện quá đột ngột, có thể dẫn đến tình trạng nhập khẩu xe nguyên chiếc tràn lan, làm suy giảm động lực đầu tư dài hạn của doanh nghiệp trong nước.
Ông Đào Công Quyết, đại diện Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), cho biết hiệp hội đang phối hợp với các hãng xe thảo luận, lấy ý kiến để tổng hợp kiến nghị gửi Bộ Tài chính.
"Thị trường Việt Nam hiện có quy mô nhỏ hơn so với Thái Lan hay Indonesia. Các hãng nước ngoài có lợi thế về quy mô và chi phí. Nếu mở cửa hoàn toàn, nguy cơ thị trường chỉ còn hoạt động nhập khẩu – phân phối, thiếu trách nhiệm sau bán hàng. Việc duy trì điều kiện kinh doanh giúp Nhà nước định hướng phát triển về quy mô và công nghệ, tránh tình trạng đầu tư manh mún, kém hiệu quả" - chuyên gia này nêu quan điểm.
Tuy vậy, PGS-TS Đỗ Văn Dũng cũng cho rằng các điều kiện kinh doanh hiện hành đang tạo ra gánh nặng nhất định, như thủ tục cấp phép sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu còn chồng chéo, làm tăng chi phí tuân thủ, góp phần khiến giá ô tô tại Việt Nam thuộc nhóm cao trong ASEAN. Điều này ảnh hưởng đến người tiêu dùng và toàn nền kinh tế.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang thúc đẩy tự do hóa, giảm rào cản để thu hút đầu tư và tăng cạnh tranh, việc duy trì điều kiện quá lâu có thể khiến ngành ô tô trong nước kém linh hoạt, chậm đổi mới, giá bán duy trì ở mức cao.
Trên cơ sở đó, ông Dũng góp ý Bộ Tài chính không nên bãi bỏ hoàn toàn điều kiện kinh doanh ngay lập tức nhưng cũng không nên giữ nguyên trạng. Ngành ô tô đang trong giai đoạn chuyển tiếp, từ lắp ráp sang sản xuất thực chất và chuyển dịch sang xe điện. Việc thay đổi đột ngột có thể ảnh hưởng đến quá trình xây dựng thương hiệu nội địa và chuỗi cung ứng.
Giải pháp phù hợp là giữ điều kiện nhưng đơn giản hóa, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi như an toàn, môi trường, mức độ nội địa hóa tối thiểu; đồng thời loại bỏ các thủ tục hành chính không cần thiết.
Cùng quan điểm, ThS Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP HCM, cho rằng sản xuất ô tô liên quan đến chuỗi cung ứng rộng, bao gồm cơ khí, điện tử, vật liệu, logistics và công nghiệp hỗ trợ. Một nhà máy ô tô quy mô lớn có thể kéo theo hàng trăm doanh nghiệp vệ tinh và hàng chục nghìn việc làm trực tiếp, gián tiếp.
“Nếu bỏ hoàn toàn điều kiện kinh doanh trong khi ngành ô tô Việt Nam còn non trẻ, thị trường có thể chịu áp lực cạnh tranh ngắn hạn rất lớn từ xe nhập khẩu giá rẻ hoặc các đơn vị thương mại đơn thuần, trong khi doanh nghiệp sản xuất phải gánh chi phí đầu tư dài hạn” - ông Tùng nhận định.
Theo ông, vấn đề không nằm ở việc giữ hay bỏ hoàn toàn, mà là thiết kế điều kiện kinh doanh theo hướng minh bạch, tập trung vào tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, an toàn, trách nhiệm bảo hành và năng lực sản xuất thực sự, thay vì phát sinh thêm “giấy phép con”.
