Không chỉ là nguyên liệu của những ly sữa đậu nành dân dã, đậu nành đang được nhìn nhận như một nguồn dinh dưỡng thực vật có giá trị cao, gắn với xu hướng sống khỏe, ăn uống lành mạnh và phòng bệnh chủ động.
Tại hội thảo khoa học “Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm” do Viện Dinh dưỡng phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy tổ chức, Giáo sư Trần Đình Long, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam, gọi đậu nành là “vàng mọc trên đất”.
GS. TSKH. VS. Trần Đình Long - Chủ tịch Hội giống cây trồng Việt Nam (VSA) (bên phải) tại Hội thảo
Cách ví von này xuất phát từ hai lớp giá trị của cây đậu nành. Một mặt, đây là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng. Mặt khác, cây đậu nành có khả năng cố định đạm sinh học, giúp cải tạo đất, giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học và tạo ra nguồn nguyên liệu bền vững cho ngành thực phẩm.
Ở góc độ dinh dưỡng, đậu nành được xem là một trong số ít nguồn protein thực vật hoàn chỉnh, chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu. Theo các chuyên gia tại hội thảo, đậu nành và các loại hạt còn cung cấp chất béo chưa bão hòa, chất xơ, isoflavone, lecithin và nhiều vi chất có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Những lợi ích này càng đáng chú ý trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đột quỵ, ung thư, đái tháo đường hay tăng huyết áp đang là gánh nặng lớn tại Việt Nam, chiếm khoảng 80% số ca tử vong.
Theo các chuyên gia, dinh dưỡng là một trong những yếu tố có thể tác động sớm và bền vững đến sức khỏe. Chế độ ăn giàu thực phẩm có nguồn gốc thực vật, nếu được cân bằng hợp lý, có thể hỗ trợ kiểm soát mỡ máu, đường huyết, sức khỏe tim mạch và hệ vi sinh đường ruột.
Vinasoy - Công ty dẫn đầu thị trường sữa đậu nành Việt Nam
Từ loại hạt quen thuộc này, Việt Nam hiện có một doanh nghiệp đã vươn lên nhóm đầu thế giới trong lĩnh vực sữa đậu nành. Đó là Vinasoy, đơn vị thành viên của CTCP Đường Quảng Ngãi (UPCOM:QNS).
Vinasoy là doanh nghiệp đứng sau thương hiệu Fami, nhãn hiệu sữa đậu nành quen thuộc với người tiêu dùng Việt Nam. Theo Kantar, Fami là nhãn hiệu sữa đậu nành số 1 được chọn mua tại Việt Nam trong giai đoạn 2011–2025.
Năm 2018, Vinasoy trở thành một trong 5 nhà sản xuất sữa đậu nành lớn nhất thế giới theo Global Data. Hiện doanh nghiệp này nắm trên 90% thị phần sữa đậu nành tại Việt Nam và đã xuất khẩu sản phẩm đến 9 quốc gia/vùng lãnh thổ.
Vinasoy hiện vận hành 3 nhà máy tại Quảng Ngãi, Bắc Ninh và Bình Dương, với tổng công suất khoảng 390 triệu lít/năm. Trong đó, nhà máy Bắc Ninh có công suất 180 triệu lít/năm, nhà máy Quảng Ngãi 120 triệu lít/năm và nhà máy Bình Dương 90 triệu lít/năm.
Hệ thống phân phối của Vinasoy cũng có quy mô lớn, với khoảng 180 nhà phân phối và hơn 130.000 cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc. Doanh nghiệp hiện có khoảng 1.850 nhân viên.
Về kết quả kinh doanh, theo báo cáo bộ phận của QNS, mảng sản phẩm sữa đậu nành mang về hơn 4.805 tỷ đồng doanh thu trong năm 2025, tăng khoảng 15,1% so với năm 2024. Lợi nhuận gộp của mảng này đạt hơn 2.219 tỷ đồng, tương ứng biên lợi nhuận gộp khoảng 46,2%.
Năm 2025, doanh thu mảng sữa đậu nành tăng từ mức hơn 4.174 tỷ đồng của năm 2024 lên hơn 4.805 tỷ đồng. Đây tiếp tục là mảng đóng góp lớn cho QNS, chiếm khoảng 45,4% doanh thu hợp nhất và khoảng 63% lợi nhuận gộp hợp nhất trong năm 2025.
Không chỉ dừng ở sản xuất, Vinasoy còn xây dựng chuỗi nghiên cứu xoay quanh cây đậu nành. Thông qua Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy, doanh nghiệp đã phát triển ngân hàng hơn 2.200 dòng/giống đậu nành tự nhiên, không biến đổi gen.
Đây không chỉ là “kho lưu trữ” giống cây, mà là nguồn vật liệu lai tạo quan trọng phục vụ nghiên cứu và chọn tạo giống. Từ ngân hàng nguồn gen này, Vinasoy ứng dụng công nghệ cao để phát triển các giống đậu nành có năng suất cao, chất lượng phù hợp với từng dòng sản phẩm và thích nghi tốt hơn với điều kiện canh tác tại Việt Nam.
Vinasoy cũng cho biết đang phát triển vùng nguyên liệu trên ba trụ cột: chọn tạo giống mới, phát triển kỹ thuật canh tác gắn với cơ giới hóa, đồng thời liên kết, chuyển giao giống mới, kỹ thuật canh tác mới và bao tiêu sản phẩm cho nông dân tại các vùng trồng.
Một số mô hình luân canh có sự tham gia của cây đậu nành đang được thử nghiệm và mở rộng, như Đậu nành – Đậu phộng – Khoai lang/Bắp tại Tây Nguyên, hay Lúa – Đậu nành – Lúa tại Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.
